Wątpliwości a rozstrzyganie na korzyść podatnika po zmianach w Ordynacji podatkowej

Dotychczas art. 2a Ordynacji podatkowej wprowadzał zasadę in dubio pro tributario, zgodnie z którą niedające się usunąć wątpliwości interpretacyjne dotyczące treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika. Regulacja ta obowiązuje od 2016 r. i odnosi się wyłącznie do wątpliwości prawnych.

Konieczność zastosowania wykładni na korzyść podatnika nie zachodzi w każdym przypadku, gdy podatnik i organ podatkowy odmiennie rozumieją przepis podatkowy, ale gdy istnieją niedające się usunąć obiektywne wątpliwości interpretacyjne. Obowiązków podatkowych nie można bowiem domniemywać.

Zasada in dubio pro tributario – kiedy znajduje zastosowanie?

Zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika ma zastosowanie wtedy, gdy mimo analizy przepisów (językowej, systemowej, a przy podatkach zharmonizowanych także z uwzględnieniem prawa UE) nadal pozostają niejasności. W takiej sytuacji należy przyjąć rozwiązanie korzystniejsze dla podatnika. Jeśli możliwych jest kilka równorzędnych, korzystnych interpretacji i organ nie potrafi wskazać jednej jako właściwej, podatnik może wybrać tę, która jest dla niego najkorzystniejsza – na przykład poprzez sposób rozliczenia w deklaracji albo przedstawienie swojego stanowiska w postępowaniu podatkowym.

Rozszerzenie zasady na wątpliwości dotyczące stanu faktycznego

Pod koniec ubiegłego roku rozszerzono tę zasadę także na wątpliwości dotyczące stanu faktycznego (z pewnymi wyjątkami). Zmiana wynika z nowelizacji art. 122 Ordynacji podatkowej. Obecnie w postępowaniu podatkowym wszczętym z urzędu, jeśli nie da się usunąć wątpliwości co do faktów, również rozstrzyga się je na korzyść strony.

Wyjątki od zasady

Ustawodawca przewidział jednak wyjątki od tej zasady. Nie znajdzie ona zastosowania w sytuacjach, gdy:

• w postępowaniu uczestniczą strony o sprzecznych interesach lub jego wynik bezpośrednio wpływa na interesy osób trzecich,
• przepisy prawa nakładają na stronę obowiązek wykazania określonych okoliczności faktycznych,
• przemawia przeciwko temu ważny interes publiczny, w tym istotny interes państwa.

W powyższych trzech przypadkach zasada rozstrzygania wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść strony nie będzie miała zastosowana. Niemniej rozwiązanie to nadal pozwala na wzmocnienie narzędzi i instrumentów ochronnych podatników w sporach podatkowych. Oczywiście organy podatkowe będą zobligowane do zebrania materiału dowodowego w toku postępowania tak, aby jak najdokładniej wyjaśnić wszelkie wątpliwości – a te, których w żaden inny sposób nie uda się rozstrzygnąć – rozstrzygnąć na korzyść podatnika.